Invloed van alcoholgebruik en andere factoren tijdens zwangerschap en het risico op ADHD in de kindertijd

In een nieuw Deens cohortonderzoek is geen bewijs gevonden dat alcoholgebruik in de vroege zwangerschap geassocieerd is met het risico op ADHD bij de kinderen. In een eerder gepubliceerde meta-analyse (San Martin Porter et al., 2019) werd ook al geen verhoogd risico gevonden op ADHD-symptomen bij nakomelingen van moeders die weinig tot gemiddelde hoeveelheden alcohol dronken (tot 70 g / week). In dit artikel wordt een selectie van factoren besproken die al dan niet een verhoogd risico zouden kunnen geven op de ontwikkeling van ADHD bij kinderen.

Er is al veel onderzoek gedaan naar alcohol- of middelengebruik (waaronder medicatie) voor of tijdens de zwangerschap en de mogelijke risico’s van dit gebruik op ontwikkeling van ADHD in de kindertijd. De volgende selectie is warschijnlijk verre volledig.

In de bovenliggende Deense cohortstudie  zijn 48.072 kinderen opgenomen die zijn geboren tussen 1998 en 2012 en waarvan de moeders hebben deelgenomen aan het Aarhus Birth Cohort. Alcoholinname door moeders werd geregistreerd middels een vragenlijst die vroeg in de zwangerschap werd ingevuld. ADHD-diagnoses werden verkregen uit het Deense psychiatrische centrale onderzoeksregister en het Deense nationale patiëntenregister.

In een ander recent lange termijn cohortonderzoek werd juist weer wel een link gevonden tussen alcoholgebruik in de zwangerschap en de ontwikkeling van ADHD bij kinderen (Pagnin et al., 2019), al was deze onderzoekspopulatie beduidend kleiner. Uit weer ander Deens cohortonderzoek bleek dat de inname van ≥22 drankjes per week gemiddeld was geassocieerd met een lager gemiddelde IQ en lager gemiddelde in algemene aandacht en aanhoudende aandachtsscore.

Een relevant aandachtspunt is wel dat veel van de onderzoeken gebaseerd zijn op zelfgerapporteerde alcoholconsumptie.  Gegevens die met deze methode worden verzameld, geven een veel groter risico op een onderschatting van alcoholmisbruik.

FAS
Bij foetaal alcoholsyndroom (FAS) worden symptomen zoals hyperactiviteit, verstorend of impulsief gedrag samen met verminderde aandacht en tragere reactietijd waargenomen. Deze symptomen lijken op de symptomen van ADHD. Om die reden wordt bij kinderen met de diagnose FAS / FASD vaak parallel de diagnose ADHD gesteld.  Zelfs kleine hoeveelheden alcohol tijdens de zwangerschap zouden verantwoordelijk zijn voor cognitieve en gedragsstoornissen zoals een aanzienlijk verlaagd IQ. Een nieuwe Deense studie bevestigde recent nog dat alcoholgebruik tijdens de zwangerschap foetussen in gevaar kunnen brengen voor (P)FAS. Het advies voor vrouwen is en blijft volgens de onderzoekers dan ook om zich te onthouden van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap (Kesmodel et al., 2019).

Roken, hypertensie, infecties, koorts en leeftijd
In een Deens cohortonderzoek onder 968,665 kinderen is geen ondersteuning gevonden voor prenataal roken als een sterke oorzakelijke factor bij ADHD. De bevindingen suggereren volgens de onderzoekers dat de sterke associatie die in de meeste eerdere epidemiologische onderzoeken werd gevonden, te wijten zou zijn aan een sterk verband tussen roken door moeders en ADHD-genetica van moeders of een gedeelde familieomgeving (Obel et al., 2015).

De IDEFICS studie onder 15.575 kinderen tussen 2 en 11.9 jaar bevestigde wel het verband tussen roken van moeders tijdens de zwangerschap en het risico van ontwikkeling van ADHD bij een kind. Bovendien toonde dit onderzoek ook aan dat kinderen van moeders jonger dan 20 jaar 3-4 keer meer kans hadden om ADHD te ontwikkelen in vergelijking met kinderen van moeders van 25 jaar en ouder. Ook werd ontdekt dat kinderen van wie de moeder leed aan zwangerschap-geïnduceerde hypertensie een ongeveer tweevoudig risico hadden op ADHD. Dit geldt ook voor infecties tijdens de eerste 4 weken na de geboorte. Hoewel niet statistisch significant, is tenslotte een merkbaar verhoogd risico waargenomen voor neonatale ademhalingsstoornissen (Pohlabeln et al., 2017). Ook koorts bij de moeder in de vroege zwangerschap kan een risicofactor zijn voor ADHD, en dan met name de concentratie (Gustavson et al., 2019).

Medicijnen
Een (wederom) Deense studie onder 877.778 kinderen heeft onvoldoende bewijs opgeleverd voor een oorzakelijk verband tussen blootstelling aan antidepressiva in de baarmoeder en het risico op ADHD (Halvorsen, Hesel, Østergaard, & Danielsen, 2019). Gebruik van acetaminophen (paracetamol) tijdens de zwangerschap is daarentegen wel geassocieerd met een verhoogd risico op ADHD, ASS en symptomen van hyperactiviteit. Deze bevindingen zijn volgens de auteurs zorgwekkend. De resultaten moeten echter met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd, aangezien het beschikbare bewijs alleen bestaat uit observationele onderzoeken en tevens vatbaar was voor verschillende bias (Reem et al, 2018). In een populatie-gebaseerd cohortonderzoek bij 913302 kinderen in Denemarken werd prenatale blootstelling aan valproaat significant geassocieerd met een 48% verhoogd risico op ADHD vergeleken met kinderen zonder blootstelling aan valproaat.  Er werd geen verband gevonden voor andere anti-epileptica (Christensen et al., 2019).

Het risico op ADHD-symptomen bij kinderen wordt ook beïnvloed door de mate van en soort dieet van de moeder tijdens de zwangerschap (López-Vicente et al., 2019). En ook bloedarmoede bij de moeder in de vroege zwangerschap zou een verhoogd risico op ASS en ADHD met zich meebrengen (Wiegersma, Dalman, Lee, Karlsson, & Gardner, 2019).

#adhd #zwangerschap #ass #roken #medicatie #hypertensie #paracetamol

Referenties

Christensen, J., Pedersen, L., Sun, Y., Dreier, J. W., Brikell, I., & Dalsgaard, S. (2019). Association of Prenatal Exposure to Valproate and Other Antiepileptic Drugs With Risk for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Offspring. JAMA Network Open2(1), e186606. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2018.6606

Further evidence for the role of pregnancy-induced hypertension and other early life influences in the development of ADHD: results from the IDEFICS study. (2017). Eur Child Adolesc Psychiatry, 26(8), 957–967. https://doi.org/10.1007/s00787-017-0966-2

Gustavson, K., Ask, H., Ystrom, E., Stoltenberg, C., Lipkin, W. I., Surén, P., … Reichborn-Kjennerud, T. (2019). Maternal fever during pregnancy and offspring attention deficit hyperactivity disorder. Scientific Reports, 9(1). https://doi.org/10.1038/s41598-019-45920-7

Halvorsen, A., Hesel, B., Østergaard, S. D., & Danielsen, A. A. (2019). In utero            exposure to selective serotonin reuptake inhibitors and development of mental disorders: a systematic review and meta‐analysis. Acta Psychiatrica Scandinavica, 139(6), 493–507. https://doi.org/10.1111/acps.13030

Kesmodel, U. S., Nygaard, S. S., Mortensen, E. L., Bertrand, J., Denny, C. H., Glidewell, A., & Astley Hemingway, S. (n.d.). Are Low‐to‐Moderate Average Alcohol Consumption and Isolated Episodes of Binge Drinking in Early Pregnancy Associated with Facial Features Related to Fetal Alcohol Syndrome in 5‐Year‐Old Children? Alcohol Clin Exp Re. https://doi.org/10.1111/acer.14047

Kjær Weile, L. K., Wu, C., Hegaard, H. K., Kesmodel, U. S., Henriksen, T. B., & Nohr, E. A. (n.d.). Alcohol intake in early pregnancy and risk of Attention‐Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) in children up to 19 years of age: a cohort study. Alcohol Clin Exp Res. https://doi.org/10.1111/acer.14243

Kuppa, A., & Maysun, A. (2019). Risk of Alcohol Abuse in Humans with Attention-deficit/Hyperactivity Disorder Symptoms. https://doi.org/10.7759/cureus.5996

López-Vicente, M., Ribas Fitó, N., Vilor-Tejedor, N., Garcia-Esteban, R., Fernández-Barrés, S., Dadvand, P., … Julvez, J. (2019). Prenatal Omega-6:Omega-3 Ratio and Attention Deficit and Hyperactivity Disorder Symptoms. The Journal of Pediatrics, 209, 204-211.e4. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2019.02.022

Obel, C., Zhu, J. L., Olsen, J., Breining, S., Li, J., Grønborg, T. K., … Rutter, M. (2016). The risk of attention deficit hyperactivity disorder in children exposed to maternal smoking during pregnancy – a re‐examination using a sibling design. J Child Psychol Psychiatr, 57(4), 532–537. https://doi.org/10.1111/jcpp.12478

Pagnin, D., Zamboni Grecco, M.L. & Furtado, E.F. Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci (2019) 269: 681. https://doi.org/10.1007/s00406-018-0946-7

Pearce, E. N. (2015). Maternal Hypothyroxinemia in Pregnancy Is Associated with Increased Risk for ADHD Symptoms in Children. Clinical Thyroidology, 27(8), 212–214. https://doi.org/10.1089/ct.2015;27.212-214

Pohlabeln, H., Rach, S., De Henauw, S., Eiben, G., Gwozdz, W., Hadjigeorgiou, C., … Pigeot, I. (2017). Further evidence for the role of pregnancy-induced hypertension and other early life influences in the development of ADHD: results from the IDEFICS study. European Child & Adolescent Psychiatry, 26(8), 957–967. https://doi.org/10.1007/s00787-017-0966-2

Reem Masarwa, Hagai Levine, Einat Gorelik, Shimon Reif, Amichai Perlman, Ilan Matok, Prenatal Exposure to Acetaminophen and Risk for Attention Deficit Hyperactivity Disorder and Autistic Spectrum Disorder: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Meta-Regression Analysis of Cohort Studies, American Journal of Epidemiology, Volume 187, Issue 8, August 2018, Pages 1817–1827https://doi.org/10.1093/aje/kwy086

San Martin Porter, M., Maravilla, J. C., Betts, K. S., & Alati, R. (2019). Low–moderate prenatal alcohol exposure and offspring attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD): systematic review and meta-analysis. Arch Gynecol Obstet, 300(2), 269–277. https://doi.org/10.1007/s00404-019-05204-x

Wiegersma, A. M., Dalman, C., Lee, B. K., Karlsson, H., & Gardner, R. M. (2019). Association of Prenatal Maternal Anemia With Neurodevelopmental Disorders. JAMA Psychiatry, 1. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2019.2309

1
Hulp nodig?
Hoi! Ik help je graag. Je kunt met mij whatsappen via deze knop. Let op: Deze functie is bedoeld voor communicatie tussen een websitebezoeker en de redactie. Dit kan zowel een zorgprofessional als een patiënt zijn. Echter, er wordt geen medische informatie of advies gegeven.

Met vriendelijke groet,
Sander Brouwer
GGZ Verpleegkundig Specialist
Redactie Kennisblog
Powered by